SON VÀNG TẢ TƠI - TRUYỆN NGẮN CỦA LÊ QUANG THANH TÂM

 

SON VÀNG TẢ TƠI

Truyện ngắn - Tác giả Lê Quang Thanh Tâm

---

Trong rạp hát Hưng Đạo vào những năm sáu mươi, khán giả ngồi chen vai sát cánh, nín thở dõi theo ánh đèn sân khấu. Từ trong hậu trường, một dáng người thướt tha bước ra. Đèn rọi sáng. Trên sân khấu, cô gái mặc áo thổ cẩm Tây Nguyên, mái tóc búi cao, môi thắm như trái chín đầu mùa, nụ cười rực rỡ như trăng rằm vắt ngang sông Hậu.

Tiếng ca cất lên, trong veo, buốt lòng như sợi tơ ngân giữa đại ngàn:
“Thầy Cai lên ngựa về rồi
Sau Klai còn đứng trên đồi ngó theo
Mưa rừng xứ thượng đìu hiu
Em mang gùi nhỏ, mang nhiều nhớ thương…”

Đó là Mộng Loan. Tên thật là Huỳnh Thị Loan, sinh ra nơi vùng sông nước Cần Thơ. Từ thuở tóc còn thắt bím, cô đã theo cha rong ruổi các gánh hát nhỏ, lạy Tổ sân khấu từ khi mới mười ba tuổi. Mười bảy tuổi, cô trở thành đào chính, mười tám đoạt Huy chương Vàng Thanh Tâm, giải thưởng cao quý nhất thời ấy, sánh vai cùng những tên tuổi như Trương Ánh Loan, Tấn Tài, Bạch Tuyết, Thanh Tú… và là bạn diễn ăn ý với Thành Được, Thanh Nga.

Tên tuổi cô khi đó như được dát son vàng, thứ ánh sáng khiến người ta không dám chạm vào, chỉ ngước nhìn. Người Sài Gòn thời ấy, ai mà không biết Mộng Loan. Cô đẹp, không chói lóa, không diêm dúa, mà mộc mạc, dịu dàng như sương sớm trên đồng lúa. Hai má lúm đồng tiền nhỏ, vừa đủ khoe nét duyên khi cười. Giọng ca như lụa chạm vào tim. Ánh mắt khi khóc như trút cả trời sầu của một kiếp người lên sân khấu.

Cái đẹp ấy không làm người ta choáng ngợp mà dịu lòng, như tấm áo gấm phủ bụi thời gian, càng cũ càng quý. Một lần, sau cánh gà, có người hỏi cô:
“Cô Loan ơi, cô khóc thật hả?”

Cô cười, khẽ chùi khóe mắt:
“Không ai dạy tôi khóc. Mấy vai đó, tôi đâu diễn, tôi nhớ lại thôi.”

Người ta tưởng cô nhớ tuồng. Nhưng người ngồi gần mới thấy, sau mỗi vai bi, mắt cô đỏ thật. Có đêm diễn xong, cô ngồi lặng trong hậu trường rất lâu, tay nắm chặt một bức thư gấp tư cũ mèm. Người ta nhìn thấy, không ai hỏi. Chỉ biết có một người tên Vĩnh.

Anh là ký giả viết cải lương, luôn ngồi hàng ghế ba, mang cuốn sổ tay và cây bút Parker, ánh mắt đăm chiêu không rời sân khấu. Hai người quen nhau sau bài viết: “Mộng Loan, giọt lệ thật giữa sân khấu giả.” Lúc ấy, cô hai mươi hai. Anh ba mươi. Họ không yêu ồn ào. Chỉ một lần duy nhất, sau buổi diễn, anh đứng đợi dưới tàng cây bàng trước rạp. Cô bước ra, anh đưa tay. Cô nắm. Tay run.

Họ không có nhiều cơ hội bên nhau. Cô đi tỉnh, anh viết báo. Những lá thư qua bưu điện, kín đáo, nồng nàn.
“Em hát vai nàng Thúy Kiều, sao anh nghe mà thấy là em. Chắc vì Kiều cũng khổ như vậy…”

Tình yêu ấy như lớp son mỏng trên mặt gương cũ, phai theo tháng năm, nhưng vẫn ánh lên nét lấp lánh khi ánh sáng chiếu vào. Một đêm, sau suất diễn, mưa lớn. Anh đợi cô bên hè. Mưa tạt ướt cả vai áo, nhưng anh cười:
“Em biết không, có khi anh sợ, sợ ánh sáng sân khấu rực rỡ quá, anh đứng dưới này thì làm sao giữ được em?”

Cô im lặng. Đôi mắt đẫm nước, không rõ vì mưa hay vì lời anh nói.
Tình yêu họ trong sáng, không thân xác, không ghen tuông, chỉ có thơ và nhạc. Cái vàng son ấy đẹp quá, nhưng như pháo hoa, nở rộ rồi tắt ngúm. Rực rỡ mà cô đơn.

---

Năm 1968, cô lấy chồng.

Năm đó, Tết Mậu Thân, Sài Gòn giới nghiêm, gánh hát gần như ngưng diễn. Ra vùng xa thì không an toàn. Khó khăn bủa vây. Mộng Loan không chỉ lo cho mình mà còn phụ cha má nuôi gần chục anh chị em. Ánh đèn sân khấu mờ nhạt, những ngày vui như gió thoảng qua đời cô.

Chính lúc đó, một người đàn ông giàu có, kiên trì theo đuổi cô với cử chỉ ga lăng, chân thành, trở thành bến đỗ an toàn. Cô chọn lấy chồng, không vì tình yêu say đắm, mà vì trách nhiệm, vì gia đình, vì một tương lai không còn màu hồng như ánh đèn sân khấu.

Không phải Vĩnh.

Là một người đàn ông quyền lực. Sĩ quan cấp cao. Đám cưới vội vàng, không nến, không hoa, không ai trong đoàn hát được mời. Chỉ có cha cô ngồi gục đầu trong góc, ôm cây đàn kìm cũ kỹ, không nói gì.
“Sao con không chờ ý cha?” - ông chỉ hỏi vậy.

Cô ngước mắt nhìn cha, khóe môi run:
“Cha! Nhà mình nợ tiền. Gánh hát cũng không diễn được. Con lấy chồng, nhà sẽ ổn để cha má lo cho các em.”

Ông gục đầu, tiếng thở dài nghẹn ngào.

Đêm trước ngày sang nhà chồng, cô ngồi một mình trong phòng, ngón tay chạm vào sợi dây chuyền nhỏ đeo từ thuở nghèo. Trong đó có bức thư gấp lại. Vĩnh đã thôi viết báo, người ta nói anh sang Pháp. Không ai nhắc tên anh nữa. Kể cả cô.

---

Chồng cô tên Huy, sĩ quan cao cấp. Tặng cô va-li da, bên trong là tiền và vàng. Cô không nhìn. Chỉ ngồi bên cửa sổ căn nhà lớn, nhìn con hẻm nhỏ. Ở đâu đó, tiếng vọng cổ từ máy phát thanh hàng xóm:
“Em đâu muốn làm chim trong lồng son…”

Lấy chồng khi vẫn còn là con gái, điều hiếm hoi trong giới đào hát, chồng cô càng thương và nể cô hơn. Những ngày đầu, ông không để cô đụng đến việc nhà. Xe đưa rước tận rạp, người hầu kẻ hạ, gọi cô là “bà Huy” với vẻ kính nể. Trong phòng ngủ, ông dịu dàng. Ngoài xã hội, ông hãnh diện khoe vợ là đào chính nổi tiếng nhất miền Nam.

Nhưng cái hãnh diện đó cũng chính là mầm của ghen tuông và kiểm soát.

Càng nổi tiếng, cô càng bị ông quản chặt. Khi cô tham gia một bộ phim hợp tác với hãng phim Hàn Quốc, vai chính trong phim Sài Gòn Tôi Yêu, ông đến tận trường quay chỉ để xem kịch bản. Đọc tới đoạn có cảnh nhân vật nữ ôm và hôn tài tử Hàn Quốc Kim Bak, ông đứng bật dậy:
“Cảnh này… là sao? Hôn thiệt hả? Không được! Tôi là chồng cô ấy!”

Cô bình tĩnh:
“Đây là phim nghệ thuật. Em diễn đúng vai, không phải ngoài đời.”

Ông cười khẩy:
“Không có ‘vai’ gì hết. Tôi không để vợ tôi hôn thằng đàn ông khác, dù là qua màn ảnh.”

Cô lặng im. Mắt không giận, chỉ buồn. Buồn như thể vừa làm mất một phần của chính mình.

Ba ngày sau, ông dùng thế lực can thiệp, ép hãng phim đổi kịch bản. Phía Hàn Quốc không nhượng bộ. Cô buộc phải rút vai giữa chừng. Ông chấp nhận bồi thường hợp đồng. Truyền thông râm ran. Người ta nói: “Mộng Loan bỏ vai vì không chịu cảnh hôn.” Nhưng chỉ cô biết sự thật.

Về nhà, cô tháo trang sức, cởi áo diễn, xếp vào rương. Những động tác lặng lẽ, như gấp lại giấc mơ cũ. Ông bước vào, nói nhẹ:
“Em có thể hát, nhưng không được đóng phim nữa.”

Cô hỏi:
“Vậy tại sao anh lại cặp với mấy cô ca sĩ phòng trà, hay ngồi tay kề tay với các bà phu nhân quan chức?”

Ông quay mặt:
“Đàn ông khác. Anh là đàn ông, anh biết giữ chừng mực.”

Cô im. Một lúc sau mới nói, như thì thầm với chính mình:
“Anh giữ cái gì vậy, ngoài cái vỏ?”

Ông không trả lời. Câu nói “đàn ông khác” rớt xuống như nhát dao nhỏ. Mỗi ngày sau đó là một lát cắt khác, mỏng mà sâu.

Ông bắt đầu ra mặt ghen với các bạn diễn cũ của cô. Không cho cô diễn với Thành Được, dù từng là cặp đôi vàng của cải lương miền Nam. Khi thấy cô mùi mẫn tình tứ với Hùng Cường trong những vở tuồng xã hội đợt sóng mới, ông cũng không ưng. Có lần, cô về trễ sau đêm diễn, ông đập vỡ gương phấn. Mảnh vỡ rơi vào hộp trang điểm, cắm xuống lớp son hồng.

Trên sân khấu, cô là Tô Yến Tuyết hiền thục, cô Nhã sinh viên đoạn trang, Giáng Hương cương nghị, Thúy Kiều bạc mệnh. Về nhà, cô chỉ là người đàn bà rón rén đi qua cuộc đời chồng.

Ông càng yêu quyền lực, càng lơi cô. Càng ghen tuông, càng lăng nhăng. Báo chí bắt đầu đưa tin ông qua lại với nữ diễn viên điện ảnh nổi tiếng có gương mặt lai Tây. Cô không lên tiếng. Không khóc. Không làm ầm ĩ. Chỉ một lần duy nhất, khi người làm trong nhà thấy cô ngồi xếp lại những bức thư cũ vào hộp, chợt hỏi:
“Cô định bỏ nhà đi hả?”

Cô chỉ cười, khẽ lắc đầu:
“Không. Chỉ thu lại những gì là của mình.”

---

Một đêm năm 1970, sau khi diễn lại vai Giáng Hương trong Sân Khấu Về Khuya, cô trở về hậu trường, mở hộp phấn ra, Mộng Loan thấy một bông hoa cẩm tú cầu khô đặt trong đó. Không ai biết ai để. Giữa bụi phấn ngả màu, đóa hoa như mảnh son vàng sót lại, mong manh, tả tơi, vẫn giữ hương cũ.

Cô nắm chặt. Nụ cười run rẩy như vai diễn chưa hạ màn.

---

Thời gian sau, họ chia tay. Không to tiếng, không kiện tụng, chỉ là một đêm nọ, ông về nhà, thấy căn phòng trống. Trên bàn trang điểm, có một chiếc lược ngà cũ và mảnh giấy:
“Anh giữ quyền. Em giữ phần còn lại: giấc mơ.”

Chia tay trong ồn ào của dư luận và những trang báo khoái chuyện hậu trường nghệ sĩ. Người ta nói đủ thứ. Cô không phản bác. Chỉ lặng lẽ lui vào hậu trường, như một tấm màn nhung khép lại sau vai diễn cuối cùng.

---

Sau ngày đất nước thống nhất, vào một buổi sáng đầu tháng Năm năm 1975, tại Dinh Thống Nhất, nơi Ủy ban Quân quản Sài Gòn - Gia Định ra mắt, Mộng Loan cùng nhiều nghệ sĩ Sài Gòn được mời dự lễ. Cô mặc áo dài trắng, đứng lặng giữa hàng người, trái tim đập nhẹ trước thời khắc lịch sử. Không ngờ mình lại được chứng kiến đổi thay lớn lao đến vậy trong đời.

Giữa những hàng quân phục xanh thẳm của lực lượng giải phóng, ánh mắt cô chợt dừng lại. Một ánh mắt quen thuộc, như từ một quá khứ xa lắm, mà cô tưởng đã nằm lại đâu đó phía sau ánh đèn sân khấu, sau những cuộc chia ly, sau cả những giấc mơ chưa kịp trọn vẹn.

Là anh. Vĩnh.

Người từng đi thật xa, không phải bỏ đi thật sự như đồn đoán. Anh đã chọn con đường khác, theo lực lượng giải phóng, sống giữa chiến khu, rồi trở về trong ngày hòa bình. Lặng lẽ như cách anh đến với cô năm nào, không rình rang, không lời từ biệt.

Họ đứng đó, cách nhau không xa nhưng như cách biệt cả một thế giới. Ánh mắt chạm nhau trong một khoảnh khắc dài đằng đẵng, như thể muốn nói hết một đời người trong im lặng.

Không cần lời, chỉ có nụ cười khẽ run và đôi bàn tay hơi chùn xuống, như sợ sẽ làm vỡ tan điều gì đó đã từng rất quý giá.
“Em… vẫn khỏe chứ?” - giọng anh trầm buồn, có chút ngỡ ngàng pha lẫn ấm áp.

Cô mỉm cười, chỉ gật đầu. Lời nói như thừa thãi trong phút giây ấy.

Rồi mỗi người bước đi trên con đường riêng, không nước mắt, không lời hứa hẹn. Bởi có những vai diễn, cuộc đời không cho phép được diễn lại lần thứ hai.

Mộng Loan vẫn đứng bên ánh sáng cũ, nơi cô từng tỏa sáng. Vĩnh bước vào trang sử mới của đất nước. Cả hai đã khác xưa nhiều lắm.

---

Sau năm 1975, Mộng Loan vẫn hát. Những ngày bao cấp đầy khó khăn, nhưng khán giả vẫn lấp đầy rạp hát. Họ không đến vì những vở tuồng mới, mà vì Mộng Loan vẫn tồn tại, như một tượng đài sống giữa lòng miền Nam, một dấu vết của thời vàng son không thể phai.

Ông Huy, chồng cũ, sau ngày thống nhất phải đi cải tạo. Dù ly dị, cô vẫn giữ tròn chữ hiếu, một tay lo liệu đám tang mẹ chồng, không một lời oán than.

Cô sống một mình, không con cái, trong căn nhà nhỏ, nơi từng vang tiếng cười và nước mắt.

Đêm về, cô thường nằm nghe lại những bản nhạc xưa, giữ trong lòng chút hồn thời đã qua, mỏng manh như chiếc lá mùa thu.

Có khán giả một lần hỏi:
“Cô ơi, có buồn không?”

Cô cười, nụ cười lặng lẽ mà sâu thẳm:
“Còn được nhớ đến là vui rồi. Vui mà buốt, như ánh đèn sân khấu đã tắt, nhưng vẫn còn chút dư âm trong tim.”

---

Năm 2003, cô sang Pháp, mở một tiệm hàng lưu niệm nhỏ. Lâu lâu, cô vẫn nhận lời hát từ thiện ở chùa, giữa tiếng chuông trầm buông thả như mưa rơi trên phố cổ. Có người mời cô trở lại sân khấu lớn, cô nhẹ nhàng từ chối:
“Tôi quen ánh sáng ngày xưa rồi. Giờ tôi không hát nữa. Tôi không còn là Mộng Loan trên sân khấu. Tôi chỉ là bà Loan bán hàng lưu niệm thôi…”

---

Tháng Ba năm nay, tôi bay sang Paris. Một người quen chỉ tôi đến tiệm nhỏ nằm khuất trong con hẻm ở Quận 13. Cô ngồi sau quầy, tóc bạc phơ, đeo kính lão, miệt mài ghi sổ bán hàng. Tôi đứng đó, như nhìn thấy lại tuổi thơ của chính mình.

Cô ngẩng lên, nở nụ cười ấm áp:
“Vô mua gì hả cưng?”

Tôi nghẹn lời:
“Dạ… con không mua gì cả. Con chỉ muốn nói… ngày nhỏ coi cô hát, đêm đó con mất ngủ.”

Cô nheo mắt, dịu dàng như lời ru:
“Vậy là tui còn sáng chút nghen…”

Tôi ngồi lại lâu, trong im lặng. Chỉ có đĩa nhựa xưa quay chậm, giọng cô như vọng lại trong đầu tôi:
“Xin trả cho anh lời nói ban đầu
Và màu thư xanh, anh viết cho em…”

Ngoài kia, trời Paris mưa bay lất phất. Hoa anh đào rơi trên ngạch cửa, hoa rơi muộn màng, như vai diễn chưa kịp khép màn. Tôi nghĩ, có những ánh hào quang, khi vụt tắt, mới thật sự là ánh sáng từ tận sâu thẳm. Như Mộng Loan, như chiếc áo gấm rực rỡ qua mưa gió, phơi trong nắng xưa.

Tả tơi thật đấy. Nhưng vẫn là áo gấm.
Và chưa bao giờ thôi đẹp.

Tôi rời tiệm, mưa vẫn bay lất phất. Quay lại nhìn, bóng cô lặng lẽ sau quầy, dáng người như chưa từng rời xa ánh đèn sân khấu, dù giờ đây chỉ còn là son vàng một thuở.

---

HẾT

Lê Quang Thanh Tâm

Ghi chú: Nhân vật Mộng Loan là nhân vật tuy hư cấu, nhưng phản ánh một giai đoạn, một thân phận của người phụ nữ trong giới nghệ thuật.

#Sonvangtatoi #Mongloan #Saigon #Cailuong #Truyenngan